Türk dünyası yeniden şekilleniyor

Bu süreçte Ankara 29-230 Ekim’de Türk Devletleri Teşkilatı’nın 13. Zirvesi’ne ev sahipliği yapacak. Zirvede liderler, teşkilatın yol haritasına ilişkin önemli konu başlıklarını ele alacak. Zirve arifesinde Özbekistan TDT için siber güvenlikten, yeni ekonomik fırsat alanları oluşturmaya, Dijital Türk Koridoru oluşturmaktan, ulaştırma koridorlarının bütünleştirilmesine bir dizi önerisiyle dikkat çekiyor.

TDT’nin başat aktörlerinden Özbekistan’ın Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Mayıs ayında Türkistan’da gerçekleştirilen gayrıresmi zirvede de bu önerilerinin bir kısmını gündeme taşımıştı.  Ulaştırma bağlantılarının güçlenmesinin, güzergâh boyunca sanayi bölgelerinin gelişmesini, ortak üretim tesislerinin kurulmasını, yeni yatırımların çekilmesini ve tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesini de mümkün kılacağı belirtilirken, özellikle Türk yatırımcılar açısından Özbekistan’ın, yalnızca büyüyen bir iç pazar değil, Orta Asya’ya açılan önemli bir üretim ve dağıtım merkezi olarak değerlendirilebileceği ifade ediliyor.

Dijital koridor

Özbekistan Cumhurbaşkanı’nın önerdiği “Dijital Türk Koridoru”nun ise Türk devletlerinin ekonomik entegrasyonuna da yeni bir boyut kazandırabileceği değerlendiriliyor. Özbekistan, “Türkiye’nin teknoloji girişimciliği ve savunma sanayisinde edindiği deneyim ile Özbekistan’ın hızla gelişen dijital ekonomisi arasında kurulacak daha güçlü bağların, iki ülkenin ötesinde bütün Türk dünyasına katkı sağlayacağını” vurguluyor. Özbekistan’ın “Türk Dünyası Siber Güvenlik İttifakı”nın oluşturulması önerisinin, TDT’nin dijitalleşmenin beraberinde getirdiği risklere karşı ortak hareket imkanı tanıyacağı belirtiliyor.

‘Ortak gelecek birlikte inşa edilmeli’

Türk Devletleri Teşkilatı’nın önündeki en önemli görevin, siyasi iradeyi sürdürülebilir kurumsal mekanizmalara ve ölçülebilir ekonomik sonuçlara dönüştürmek olduğunu savunan Özbekistan, bu vizyonun başarısının, önerilerin hangi takvimle hayata geçirileceğine, finansman modellerinin nasıl oluşturulacağına ve özel sektörün sürece ne ölçüde dâhil edileceğine bağlı olacağını vurguluyor. Özbekistan kanadında şu değerlendirme yapılıyor:

“Türk dünyasının sahip olduğu en büyük avantajlardan biri, ülkelerin ekonomik kapasitelerinin birbirini tamamlamasıdır. Türkiye’nin sanayi ve teknoloji birikimi, Özbekistan’ın üretim ve insan kaynağı potansiyeli, Kazakistan’ın lojistik ve enerji imkânları, Azerbaycan’ın stratejik ulaştırma konumu ve Kırgızistan’ın bölgesel bağlantıları, ortak bir ekonomik vizyon çerçevesinde önemli fırsatlar oluşturabilir. Bu iş birliği, başka ülkelere veya bölgelere karşı oluşturulmuş kapalı bir yapı olarak değil, Avrasya’da ticareti, yatırımı ve karşılıklı bağlantısallığı geliştiren açık bir ortaklık modeli olarak ilerlemelidir. Bugün Türk dünyasının ihtiyacı, ortak geçmişi sürekli hatırlatmak kadar ortak geleceği birlikte inşa etmektir.”

‘Yeni ekonomik fırsatlar alanı oluşturulmalı’ 

Günümüzde Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üyesi ülkelerin toplam ekonomik büyüklüğü 2,1 trilyon doları aşmış durumda. 2025 yılında üye ülkelerin ekonomileri yüzde 6,8 oranında büyüme kaydetti. Halen Teşkilat çatısı altında 35’ten fazla alanda fiilî iş birliği yürütülüyor. Özbekistan, önümüzdeki dönemde ticaret, iş dünyası ve karşılıklı yatırımlar için elverişli koşulları, hukuki altyapıyı ve gerekli fiziki imkânları bir araya getirecek bir “Yeni Ekonomik Fırsatlar Alanı” oluşturulmasını istiyor.

Türk Devletleri Ekonomik Ortaklık Daimî Konseyinin kurulmasını ve bu Konseye bağlı Proje Ofisinin Taşkent’te konuşlandırılmasını öneriyor.

‘Sanayi ittifakı kurulmalı’

Özbekistan’ın öncülük ettiği bir diğer önemli girişim ise Türk Devletleri Sanayi İttifakının kurulması. Makine imalatı, elektrik ve elektronik sanayisi, madencilik, petrokimya, ilaç sanayisi, tekstil, gıda sanayisi ve yapı malzemeleri gibi sektörlerde geliştirilecek üretim iş birliğinin, TDT coğrafyasında yeni üretim ve tedarik zincirlerinin oluşturulmasına imkân tanıyacağını vurgulayan Özbekistan’ın önerisi, “ham madde  işleme  bilim ve teknoloji  nihai ürün” ilkesine dayanan iş birliği modeli olarak dikkati çekiyor. Özbekistan, bu süreci finanse edecek kurumsal mekanizmaların oluşturulması amacıyla oluşturulan Türk Yatırım Fonu ile İslam Kalkınma Bankası, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası ve ulusal finans kuruluşları arasında stratejik iş birliklerinin geliştirilmesini de öneriyor.

Yeşil dönüşüm konsorsiyumu

Özbekistan tarafından önerilen “Yeşil Dönüşüm Konsorsiyumu” yeşil enerji projelerinin ortaklaşa hayata geçirilmesini, yeni teknolojilerin ve standartların uygulanmasını ve kamu-özel sektör iş birliği mekanizmalarının daha yaygın biçimde kullanılmasını amaçlıyor.